خطايى ، على اكبر
مقدمه 35
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
را كه در شعر مذكور آمده « خطائىنامه » نقل كرده است ، به مانند نسخ فارسى آن . در نسخهء ترجمه تصرفاتى از قبيل « شامكونى » بجاى « شكمونى » و « بنكجو » بجاى « سكجو » و « شنك » بجاى « شنوك » آمده . مانند نسخ فارسى استانبول داراى بيست باب است ، نه مانند نسخهء قاهره كه اساس طبع ماست و در بيست و يك باب است . مترجم اغلب متن اشعار فارسى را در ترجمه مىآورد . ولى در مواردى هم حذف كرده است . مانند : بيت پنجم از صفحهء 43 ، و بيت سوم صفحهء 49 و بيت چهارم صفحهء 50 و بيتهاى مندرج در صفحات 59 ، 73 . ميان ضبط بعضى اشعار در متنهاى تركى و فارسى تفاوت هست مانند : « مرد را مىپرورد اندر كنار » ( در فارسى ص 38 ) كه در تركى « مرد را مىپروراند در كنار » يا « بر تو بادا اى عزيز نامور » ( در همان صفحه ) كه در تركى « بر تو بايد اى عزيز نامور » است . از همين قبيل اختلافات جزئى در اشعار ديگر هست مانند : « يكبهيك بگزيده بود از ملك چين » كه در تركى به صورت « يكبهيك بگزيدهء آن شاه چين » يا « كه نادانى است باشيدن به زندان » كه در تركى به صورت « كه نادانى است درماندن به زندان » و يا « يك شتر بار » ( ص 120 ) به « رطل عراقى » برگردانده شده است ( ورق 107 الف ) . يكى از موارد اختلاف نقل مطلب مربوط به تاريخ و زمان شكمونى است كه در نسخ فارسى آمده است : « اين زمان از تاريخ او چهار هزار سال گذشته است » ، ولى در ترجمهء تركى دارد : « انك ظهورى زمانى تاريخى سنهء 990 تسعين و تسعمائه دن متجاوز در دورت بيك بيلدن زياده اولوب . . . » ( ورق 28 ب ) . همچنين است ذيل حالات كين طاى خان ( ص 71 ) كه در نسخهء تركى آمده است : « و انوك زماننده مسلمانلره كلى عزتلر و حرمتلر اولنوب . حالا سنهء تسعمائه ده اوغلى كين طاى خان . . . » ( ورق 52 ب ) . قاعدة نسخهء مترجم تركى از نسخ كنونى موجود فارسى در استانبول نبوده است ، ورنه اختلاف در اشعار نمىبايست وجود داشته باشد . از قرائن ديگر كه دال است بر آنكه مترجم براى ترجمه نسخهء ديگرى غير از نسخ شناخته شده را براى ترجمه در دسترس داشته وجود نكتههاى اضافى است از قبيل آنكه در عنوان شعر عطار ( ص 46 ) آورده است « مهيج الاسرار شيخ عطارست » ( ورق 25 ب ) و نيز شعر صفحهء 50 كه در